Her belge Word’de başlamaz. Typst, LaTeX’le boğuşmadan makale, mektup, özgeçmiş ve ders notu yazmanın hızlı bir yolu hâline geldi; birçok ekip de kılavuzlarını, teknik şartnamelerini ve işletim prosedürlerini AsciiDoc ile tutuyor. Sonra biri imzalı, taranmış bir kopya istiyor ve önünüzdeki bilgisayarda yalnızca kaynak dosya var.

Look Scanned artık ikisini de açıyor. .typ dosyaları için Typst (.typ) dosyasını taranmış PDF’ye dönüştürün, .adoc ve .asciidoc dosyaları için AsciiDoc (.adoc) dosyasını taranmış PDF’ye dönüştürün sayfasını kullanın. Belge, web tarayıcınızın içinde sayfalara dönüşür. Sayfaları önizlemede kontrol eder, tarama efektini ekler ve gerçek bir tarayıcıdan geçmiş gibi görünen bir PDF indirirsiniz. Typst CLI, Ruby ya da Asciidoctor PDF kurmanız ve herhangi bir hesaba giriş yapmanız gerekmez.

Typst: gerçek derleyici, web tarayıcınızda

Look Scanned, resmî Typst derleyicisini (Typst 0.14) web tarayıcısı için hazırlanmış bir sürümle çalıştırır. Bu, typst compile komutunun arkasındaki derleyicinin aynısıdır; bu yüzden sayfalar, satır sonları, denklemler ve tablolar kendi bilgisayarınızdaki gibi çıkar, belgenizin belirlediği sayfa boyutu ve kenar boşlukları da dahil.

  • İlk seferde biraz beklersiniz. Derleyici ve Typst yazı tipleri, toplam yaklaşık 20 MB, ilk kullanımda Look Scanned’den indirilir. Sonrasında web tarayıcısının önbelleğinden gelir ve Typst dosyaları çevrimdışıyken bile açılır.
  • Tek dosya, paket yok. Yalnızca kendi içinde eksiksiz belgeler derlenir. #import "@preview/…" satırı başarısız olur, çünkü indirme yapılabilecek bir paket deposu yoktur. Başka bir dosyayı okuyan her şey için de durum aynıdır: #image ile eklenen bir resim, #include ile alınan bir bölüm ya da bir CSV veya JSON dosyasından okunan veriler.
  • Yalnızca Typst’in varsayılan yazı tipleri. Metin, Typst ile birlikte gelen yazı tipleriyle dizilir: Libertinus Serif, matematik yazı tipiyle birlikte New Computer Modern ve kod için DejaVu Sans Mono. Bilgisayarınızda yüklü yazı tipleri kullanılamaz; belgenizin adını verdiği başka bir yazı tipi bunlarla değiştirilir. Bu yazı tipleri Latin (Vietnamca dahil), Yunan, Kiril ve İbrani alfabelerini kapsar. Çince, Japonca ve Korece metin için başvurulacak hiçbir yazı tipi yoktur; Arapça, Tayca ya da Devanagari gibi yazılar da düzgün desteklenmez, bu yüzden belgeniz bunları kullanıyorsa önizlemeyi kontrol edin.
  • Kaynağın derlenebilmesi gerekir. Typst bir hata bildirirse sayfalar yerine bir hata mesajı görürsünüz.

Typst, tarama efekti eklenmeden önce gerçek bir PDF ürettiği için metni de korunabilir. PDF olarak kaydederken Çıktı ayarları’nda “Özgün metni koru (OCR benzeri)” seçeneğini açın; taranmış PDF’deki metin aranabilir ve kopyalanabilir kalır.

AsciiDoc: Ruby olmadan Asciidoctor

AsciiDoc dosyaları, AsciiDoc’un başvuru işlemcisi olan Asciidoctor tarafından, web tarayıcınızda çalışan JavaScript sürümüyle dönüştürülür. Sonuç, bir inç kenar boşluklu A4 sayfalara yerleştirilir ve şunlar korunur:

  • Belge başlığı: başlık, yazar ve sürüm satırı; belge :toc: ayarlıyorsa içindekiler tablosu da.
  • Bölümler, listeler, tablolar, dipnotlar, alıntılar ve kod açıklama işaretleri (callouts). Uyarı blokları (admonitions) etiketlerini, örneğin Note ya da Warning, simge yerine metin olarak gösterir.
  • Belge :stem: ayarlıyorsa STEM formülleri, düzgün bir matematik yazı tipiyle dizilir. Hem AsciiMath hem LaTeX gösterimi, satır içinde de blok olarak da çalışır.
  • Belge :source-highlighter: ayarlıyorsa kod listeleri, hangi vurgulayıcıyı belirtirse belirtsin, söz dizimine göre renklendirilir. Bu öznitelik yoksa listeler, başka her yerde olduğu gibi renksiz kalır.
  • Uzun tablolar ve kod listeleri sonraki sayfada devam eder; bir tablo satırı asla ortadan bölünmez.

Bazı şeyler ise aktarılmaz:

  • include:: izlenmez. Her include yönergesi, eklenecek içerik yerine kendi yoluna giden bir bağlantı olarak görünür. Önce parçaları tek bir dosyada birleştirin.
  • Resimlerin tam bir web adresi olmalı. images/diagram.png gibi göreli bir yolla belirtilen resim bulunamaz, çünkü dosya klasörü olmadan tek başına açılır. Tam https:// adresli bir resim, barındırıldığı siteden yüklenir; bunun için internet bağlantısı gerekir.
  • Diyagramlar kaynak olarak kalır. Asciidoctor Diagram kullanılamaz; bu yüzden bir PlantUML ya da Mermaid bloğu, yazdığınız metin olarak görünür.
  • Yazı tipleri cihazınızdan gelir. Metin, bilgisayarınızda ya da telefonunuzda yüklü yazı tipleriyle dizilir; aynı dosya başka bir cihazda sayfalara farklı yerlerden bölünebilir.
  • Çok uzun dosyalarda süre yetmeyebilir. Sayfa düzeninin yaklaşık 30 saniye içinde bitmesi gerekir; kitap uzunluğundaki bir belgeyi daha küçük dosyalara bölün.
  • .asc dosyaları kabul edilmez. Bu uzantı genellikle PGP anahtarlarına ve imzalarına aittir. Bir AsciiDoc dosyasını açmadan önce adını .adoc olarak değiştirin.

Bir .typ veya .adoc dosyası taranmış PDF’ye nasıl dönüştürülür?

  1. Typst (.typ) dosyasını taranmış PDF’ye dönüştürün ya da AsciiDoc (.adoc) dosyasını taranmış PDF’ye dönüştürün sayfasını açın ve dosyanızı seçin.
  2. Sayfalar hazırlanırken biraz bekleyin, sonra önizlemeyi sayfa sayfa gözden geçirin. Başlıkları, denklemleri, tabloları ve kodu kontrol edin.
  3. Tarama efektini ayarlayın. Belgede küçük yazı ya da yoğun formüller varsa bulanıklığı ve gürültüyü düşük tutun.
  4. Önce “Taradığınız PDF dosyasını oluştur”, ardından “Taradığınız PDF dosyasını indir” düğmesine tıklayın.

Görüntü tercih ederseniz her sayfayı JPG veya PNG olarak da dışa aktarabilirsiniz. PDF, JPG ve PNG rehberimiz hangisinin ne zaman işe yaradığını anlatıyor. Pro ile Toplu Tarama birden çok .typ ya da .adoc dosyasını aynı anda işler.

Dosyanız cihazınızda kalır

Her iki biçim de web tarayıcınızda dönüştürülüp taranır ve kaynak dosya hiçbir zaman bir sunucuya yüklenmez. Typst’te indirilen tek şey, Look Scanned’in kendi sitesinden gelen derleyici ve yazı tipleridir; paketler ve başka dosyalar asla getirilmez. AsciiDoc’ta tek istisna, tam https:// adresli bir resimdir; bu resim, sayfayı web tarayıcısında açtığınızda olduğu gibi barındırıldığı siteden getirilir.

Bilmekte fayda var

  • Çıktı görüntülerden oluşur. Gerçek bir taramada olduğu gibi PDF’deki metin seçilemez ve aranamaz; bir Typst dosyasında yukarıdaki metin seçeneğini kullandıysanız bu durum değişir. Düzenleme için .typ ya da .adoc kaynağınızı saklayın.
  • Tarama efekti her zaman uygulanır. Look Scanned belgeleri taranmış gibi göstermek içindir. Yalnızca temiz bir PDF gerekiyorsa onu Typst ya da Asciidoctor PDF ile dışa aktarın.
  • Paketlere, include’lara ya da diyagramlara mı ihtiyacınız var? PDF’yi Typst ya da Asciidoctor PDF kurulu bir bilgisayarda oluşturun, sonra Look Scanned’de bu PDF’ye tarama efektini ekleyin. Zor kısmı asıl araç zaten yaptığı için bu yöntem her belgede işe yarar.

Başka bir biçimde mi yazıyorsunuz? Look Scanned’in LaTeX dosyalarını ve Markdown, HTML ve TXT dosyalarını nasıl işlediğine göz atın.

Taranmış görünmesi gereken bir .typ ya da .adoc dosyanız mı var? Typst ile deneyin ya da AsciiDoc ile deneyin.